W ocenie Polskiego Lobby Przemysłowego przyjęty przez Rząd RP dnia 9 lutego 1999 r. program restrukturyzacji polskiego przemysłu obronnego jest opracowany wadliwie i niekompetentnie. Przede wszystkim zaś ignoruje polską rację stanu. Dlatego wymaga ponownego opracowania i rozpatrzenia możliwości wzięcia pod rozwagę przedstawionych dalej uwag.

1. Do podstawowych wad rządowego programu restrukturyzacji przemysłu obronnego trzeba zaliczyć następujące problemy:

1.1 Program restrukturyzacji powinien być oparty na odpowiedniej rangi (najlepiej ustawowej) programie modernizacji polskiej armii (tej roli nie spełnia obecny program "Armia 2012”, który będzie zapewne zmieniany przez każdy kolejny rząd). Dopiero na jego podstawie można bowiem określić długoletnie zapotrzebowanie na produkty polskiego przemysłu obronnego i zaplanować ewentualnie zakupy importowe dla polskich sił zbrojnych.

Określenie potrzeb krajowych (z uwzględnieniem offsetu i planu mobilizacji gospodarki) może stać się podstawą oceny niezbędnych potencjałów produkcyjnych poszczególnych przedsiębiorstw. Z kolei wielkość importu powinna pozwolić na przygotowanie propozycji różnych form współpracy z partnerami zagranicznymi i dopiero na tej podstawie należy poszukiwać ewentualnych inwestorów strategicznych.

1.2. Brak jest jakichkolwiek szacunków, nie mówiąc o rzetelnym rachunku ekonomicznym, przewidujących wielkość środków finansowych uzyskanych z prywatyzacji. Nie mając takich podstaw nie można bezkrytycznie planować finansowanie z tych przychodów celów programu (s.9).

1.3. Nie przedstawia się przyczyn powstania zadłużenia, których eliminacja powinna być podstawowym celem programu restrukturyzacji (s.28). Nie ujmuje się w nim program technologicznej oraz produktywnej (albo produkcyjnej, s.5) restrukturyzacji przemysłu obronnego (ujmuje się jedynie restrukturyzację własnościową, zadłużenia, zatrudnienia i w pewnym zakresie organizacyjną) - bez takiej restrukturyzacji przemysł obronny nie może zwiększyć swojej konkurencyjności, co przecież zostało uznane jako podstawowy cel programu (s.4).

1.4. Program restrukturyzacji przemysłu obronnego zakłada przekazanie większościowych co najmniej kontrolnych - pakietów akcji 2/3 przedsiębiorstw polskiego przemysłu obronnego (20 przedsiębiorstw z 29 prywatyzowanych, s. 4, 25, 26, 27) koncernom i firmom przemysłu zbrojeniowego krajów NATO jako inwestorom strategicznym (s. 20). Jest to oczywista wyprzedaż polskiego przemysłu obronnego, niezgodna z polską racją stanu oraz nie mająca precedensu w przemysłach obronnych krajów NATO, które są powiązane kapitałem, jednak w zakresie umożliwiającym równowagę decyzji i działań bez ubezwłasnowolnienia i dominacji żadnej ze stron. Omawiane założenie wyprzedaży polskiego przemysłu obronnego jest zresztą sprzeczne z tezą (s.6), że bez własnego przemysłu obronnego może być bardzo utrudniona realizacja systemu zasilania sił zbrojnych w sprzęt i uzbrojenie w okresie zagrożenia.

1.5. Program nie zawiera pełnego kosztu restrukturyzacji przemysłu obronnego (nie zawiera kosztów "restrukturyzacji produkcji”, ani też koncepcji etapowania technologiczno-inwestycyjnego restrukturyzacji). Ogranicza też koncepcję finansowania restrukturyzacji przemysłu obronnego jedynie do środków finansowych uzyskanych z prywatyzacji przedsiębiorstw przemysłu obronnego, prezentując co najmniej dyskusyjną motywację, że inne rozwiązanie tego problemu nie jest możliwe (s. 5). Takie zawężenie pola możliwych źródeł finansowania restrukturyzacji przemysłu obronnego nie ma charakteru obiektywnego i może być odbierane jako celowe przeinaczenie rzeczywistości.

1.6. Kapitałowi zagranicznemu przejmującemu polskie przedsiębiorstwa obronne umożliwia się (s. 29) w ramach restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw: umarzanie całości lub części zobowiązań, zamianę podlegających spłacie zobowiązań na akcje i udziały. Znaczy to, że niektóre przedsiębiorstwa Skarbu Państwa mające zobowiązania również wobec Skarbu Państwa mogą być sprzedawane kapitałowi zagranicznemu. Uwolnienie od tych zobowiązań, bądź też przyjęcie własności z tytułu wykupu tych zobowiązań - każde z tych rozwiązań prowadzi do wyzbywania się własności publicznej po cenie zaniżonej na rzecz kapitału zagranicznego.

1.7. Przemysł obronny - już po jego restrukturyzacji - powinien wydawać coroczne około 20% wartości jego produkcji na badania i rozwój oraz inwestycje rozwojowo-odtworzeniowe. Jedynie wówczas ma szansę być konkurencyjny. Dlatego programy restrukturyzacji zadłużenia powinny uwzględniać pozostawienie w dyspozycji przedsiębiorstw przemysłu obronnego takiej części ich akumulacji finansowej, aby mogły samo finansować swój rozwój ze środków własnych bądź kredytów. Kwestii tej program jednak nie podejmuje. Z dużym prawdopodobieństwem można założyć, że całkowite pominięcie szerokiej gamy problemów związanych z pracami badawczo-rozwojowymi nie pozwoli, by przemysł obronny stał się wiodącym w zakresie postępu technicznego, technologicznego i organizacyjnego. Więc dzięki czemu zostanie podniesiona jego konkurencyjność?

1.8. Wbrew światowym procesom koncentracji potencjału przemysłu obronnego

(s. 7) w układach holdingowo-koncernowych (aby uzyskiwać odpowiednią akumulację finansową, nadążać za postępem naukowo-technicznym oraz mieć zdolność do partnerstwa w globalizacji produkcji) program utrzymuje dekoncentrację kapitałowo-organizacyjną polskiego przemysłu obronnego (s. 24-27)

1.9. "Program” błędnie opiera współpracę kooperacyjną polskiego przemysłu obronnego z przemysłami obronnymi NATO - nie na państwowych porozumieniach sojuszniczych Polski i państw NATO, a po prostu na wyprzedaży polskich przedsiębiorstw obronnych przemysłom obronnym państw NATO. Jest to koncepcja błędna, ponieważ popyt na rynkach światowych na sprzęt wojskowy i uzbrojenie obniża się (s. 7), a ponadto przedsiębiorstwa zbrojeniowe Zachodu dysponują nadwyżkami mocy produkcyjnych oraz kadr badawczo-rozwojowej.

Dlatego:

- przejęcie przez kapitał zagraniczny polskich przedsiębiorstw przemysłu obronnego nie gwarantuje ani ich rozwoju ani rozwoju polskiego zaplecza badawczo-rozwojowego przemysłu obronnego.

- w warunkach opisanych na wstępie można oczekiwać, że przejęcie przez kapitał zagraniczny kontroli i własności polskich przedsiębiorstw obronnych przyniesie im (podobnie jak stało się to z szeregiem przedsiębiorstw cywilnych przemysłu elektromaszynowego) marginalizacją wytwarzanych wyrobów, czyli przechodzenie na wyroby technologiczne proste bądź montowane, a krajowi dalszy wzrost deficytu handlowego w obrotach wyrobami przemysłu, sięgającego już 20 mld USD poprzez powiększenie importu kooperacyjnego - wątpliwym jest także czy zagraniczne przedsiębiorstwa zbrojeniowe będą wspierać eksport z ich przedsiębiorstw w Polsce - mając trudności w ulokowaniu swojej oferty eksportowej pochodzącej z ich przedsiębiorstw macierzystych, - przechwycone zostaną przez zagranicznych inwestorów najciekawsze rozwiązania technologiczne naszego przemysłu, tym samym jego konkurencyjność jeszcze bardziej zmaleje. Uzyskamy więc efekt dokładnie odwrotny od podstawowego celu programu.

1.10 Funkcje przemysłu obronnego obejmują działania na rzecz wielu ważnych dziedzin gospodarczych. Dlatego kierunki tego rozwoju oraz obszar jego oddziaływania powinny być nadal w zasięgu strategicznej dyspozycji decyzyjnej rządu. Tym bardziej, że stał się on obecnie praktycznie jedyną dziedziną przemysłu wyrobów wysoce nasyconych myślą naukowo-techniczną, pozostającą w posiadaniu kapitału krajowego, tyle tylko, że publicznego. Pomimo tego, do szeregu funkcji przemysłu obronnego program restrukturyzacji przemysłu obronnego nie nawiązuje. Trzeba więc przypomnieć, że poza zaopatrzeniem sił zbrojnych w sprzęt i uzbrojenie, a także poza eksportem uzbrojenia, do funkcji przemysłu obronnego należy:

- wyposażenie w uzbrojenie różnych służb paramilitarnych w kraju (policji, straży granicznej, więziennictwa itp.),

- zaopatrzenie krajowego rynku w broń sportową, myśliwską i obronną,

- uczestnictwo polskiego przemysłu w potencjale przemysłu zbrojeniowego NATO w ramach podziału funkcji oraz współpracy kooperacyjno-specjalizacyjnej na rzecz NATO,

- wykorzystywanie możliwości jakie tworzy dla przemysłu obronnego krajowy rynek cywilny (m.in. w zakresie wyrobów powszechnego użytku, a także w zakresie substytucji nadmiernego obecnie importu komponentów oraz części i zespołów dla przemysłu elektromaszynowego i chemicznego) Trzeba bowiem pamiętać, że penetracja importu w Polsce sięga 40% wartości sprzedaży produkcji krajowej przemysłu, zatem problem rozszerzenia i wykorzystania cywilnego sektora przemysłu obronnego jest istotny zarówno dla przemysłu obronnego, jaki i dla gospodarki całego kraju.

1.11. "Program” nie wskazuje w jaki w sposób systemowo zamierza się wykorzystywać postęp naukowo-techniczny wyrażany w przemyśle obronnym dla poprawy konkurencyjności przemysłu cywilnego.

2. Przedstawione w pkt. 2 wady "Programu restrukturyzacji przemysłu obronnego” powinny być usunięte drogą jego przepracowania. W postulowanym nowo opracowanym programie restrukturyzacji przemysłu obronnego powinno się uwzględnić:

2.1. Program restrukturyzacji technologiczno-produkcyjnej, jego koszt i etapowanie.

2.2. Wszystkie funkcje, jakie powinien spełniać przemysł obronny.

2.3. Moratorium na zobowiązania przemysłu obronnego do czasu jego restrukturyzacji.

2.4. Oparcie prywatyzacji przedsiębiorstw przemysłu obronnego o następujące równocześnie obowiązujące zasady:

- utrzymywanie kontrolnych pakietów akcji w ręku Skarbu Państwa,

- nadanie akcjom sprzedawanym prywatnym osobom prawnym i fizycznym formy prawnej tzw. "akcji bez prawa głosu” (tzw. non-votingshares). Akcje takie dają prawo do dywidendy i oceny gospodarki przedsiębiorstwa, nie dają jednak prawa głosowania, również w zakresie wyboru rady nadzorczej i władz przedsiębiorstwa.

2.5. Finansowanie programu restrukturyzacji z różnych źródeł, m.in.:

- z dochodów z prywatyzacji całego przemysłu krajowego,

- tworząc Fundację Obrony Narodowej (przed 1939 r. był np. Fundusz Obrony Narodowej) zbierający wpłaty przedsiębiorstw i obywateli podobnie jak czynią to inne fundację,

- powiększając deficyt budżetu państwa w sposób nie zagrażający równowadze gospodarczej. Zrozumiałe, że wpłaty na Fundację Obrony Narodowej - wymagałyby consensusu społecznego. Konieczna więc byłaby akcja w mediach, prasie i parlamencie, uzasadniająca zwrócenie się o pomoc w tej sprawie do społeczeństwa polskiego.

2.6. Uformowanie koncernowo-holdingowej struktury przemysłu obronnego.

2.7. Porozumienie rządowe w sprawie specjalizacji i kooperacji polskiego przemysłu obronnego w ramach NATO.

2.8. Rozpatrzenie możliwości potencjału przemysłu obronnego dla substytucji produkcji kooperacyjno-importowej w cywilnym przemyśle elektromaszynowym i chemicznym, celem zniwelowania ich strukturalnego deficytu w obrotach z zagranicą.

Wyżej scharakteryzowany kształt programu rządowego wskazuje na to, że przy jego opracowaniu nie uwzględniono opinii niezależnych polskich ekspertów i środowisk związanych z polskim przemysłem zbrojeniowym. Realizacja programu w tej postaci stwarza groźbę zbyt dużego uzależnienia politycznego, gospodarczego i militarnego od zagranicznych dostawców. Tak wielkie uzależnienie się od obcego kapitału oraz od importu środków uzbrojenia stwarza groźne ryzyko, zwłaszcza w naszym położeniu geopolitycznym, załamania się zdolności obronnej państwa w przypadku przerwania, z różnych przyczyn, ich dopływu.

Budzi nasze wielkie zaniepokojenie i oburzenie fakt, że Minister Skarbu Państwa Emil Wąsacz i występująca w jego imieniu Wiceminister Alicja Kornasiewicz starają się pominąć przyjętą w programie zasadę akceptacji strategii prywatyzacyjnej przez specjalnie powołany Zarządzaniem Prezesa Rady Ministrów Zespół Międzyresortowy. Złamali oni także kalendarz przyjęty w programie. Urzędnicy ci w pierwszej kolejności do prywatyzacji prowadzonej w wyżej scharakteryzowany sposób, wybierają przede wszystkim przedsiębiorstwa najlepsze. Jest to jeszcze jedno potwierdzenie, że przekształcenia strategicznego i kluczowego dla bezpieczeństwa kraju przemysłu dokonywane są wbrew polskiej racji stanu.

Jednocześnie Polskie Lobby Przemysłowe domaga się, aby do czasu przyjęcia przez Parlament ustawy o wspieraniu restrukturyzacji przemysłowego potencjału obronnego i modernizacji technicznej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej i ustawy o umowach offsetowych zawieranych w związku z dostawami na potrzeby obronności i bezpieczeństwa państwa, Rząd RP szybko i zdecydowanie podjął działania interwencyjne niezbędne do ratowania zagrożonych upadłością polskich przedsiębiorstw zbrojeniowych.