Z powodu najwyższego w Europie poziomu bezrobocia i pogarszających się warunków życia polscy robotnicy wyjeżdżają na Zachód za pracą.

Są gotowi podjąć najpodlejszą robotę, a i tak często wracają do domu z pustymi rękoma.

Z miesiąca na miesiąc polska prasa odtrąbia kolejne zwyżki koniunktury gospodarczej, wzrost produkcji i eksportu. Od wielu też miesięcy pisano, że za wzrostem ekonomicznym musi podążyć poprawa na rynku pracy. Ale poprawa nie nadchodzi. "Gdzie się podziały owoce wzrostu" - pyta Gazeta Wyborcza z 19 czerwca. "Choć wzrost gospodarczy sięgnął 7 proc. PKB, a znaczna część zakładów pracuje pełną parą, to u przeciętnego Polaka wciąż krucho i z pracą, i z płacą". Poziom bezrobocia w dalszym ciągu utrzymuje się ok. 20 procent, a wzrost płac został "zjedzony" przez inflację spowodowaną m.in. poakcesyjną podwyżką cen. Do tego trzeba dodać, iż owoce wzrostu nie zawsze rozkładają się równo, często zyskują ciągle ci sami. W wielu sektorach gospodarki i zawodach odnotowano w ostatnich latach spadek zarobków.

Ucieczka od długu

W Cegielskim (HCP) pensje nie wzrastają od wielu lat, co więcej, w latach 2002 i 2003 załogę dotknęły okresowe kilkunastoprocentowe spadki wynagrodzenia. W ciągu lat 90. przedsiębiorstwo odnotowywało niewielkie zyski. Pomimo redukcji zatrudnienia utrzymywano stabilny i ponadprzeciętny system płac. Banki chętnie udzielały kredytów pracownikom. Kiedy na przełomie 2001 i 2002 roku nadszedł ostry kryzys w branży stoczniowej i liczba zamawianych w Cegielskim silników okrętowych spadła, sytuacja zmieniła się na gorszą. Banki wypowiadały kolejnym pracownikom kredyty.

Robert pracuje w HCP od 15 lat. Postanowił jednak wziąć bezpłatny urlop i wyjechać z kolegą do pracy w Anglii. "Nie wiem, jak się zakład nazywa, będziemy pakować kwiaty do kartonów. To jest praca załatwiona na sto procent przez mojego brata, który już tam jest. Będziemy zarabiać 7 funtów na rękę za godzinę. Wzięliśmy 6 miesięcy bezpłatnego urlopu w Cegielskim". Kiedyś Polacy wyjeżdżali na Zachód, aby się dorobić, dziś często aby uciec przed bezrobociem czy długami. "Muszę się uniezależnić od banków - tłumaczy powody swojego wyjazdu Robert. - Jestem winien 5,5 tys. złotych. Bardzo wielu pracowników Cegielskiego, praktycznie każdy, jest zadłużony nawet po 10 tysięcy na rachunku bieżącym. Zarabiam teraz 1300 zł na rękę, a żona nie pracuje, niedawno urodziło się dziecko, nie dajemy rady. Nie wiem, czy dużo wyjeżdża osób z HCP, dwóch kolegów wyjechało niedawno na truskawki do Szwecji, w Poznaniu trudno jest jednak zarezerwować bilet do Londynu". Jednak też bardzo wielu Wielkopolan z Londynu wraca zawiedzionych. W poznańskiej prasie ukazało się już wiele artykułów opisujących trudności w zdobyciu pracy w Anglii i obalających mit łatwego i szybkiego zarobku na Zachodzie. Dużym ryzykiem jest, biorąc urlop bezpłatny, porzucanie pracy w dotychczasowym zakładzie. Po powrocie może się okazać, że już jej nie ma. Nie bez znaczenia jest też fakt rozłąki z rodziną. Bilans ewentualnych zysków i strat przy zagranicznych wyjazdach "za pracą" może okazać się dla pracownika całkowicie niekorzystny.

Sezonowi u bauera

Z Wielkopolski najwięcej osób wyjeżdża do pracy w Niemczech. W 2003 roku do Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Poznaniu wpłynęło łącznie ok. 33 tys. umów o pracę sezonową za Odrą. Głównie wyjeżdżają osoby z okolic Konina. Jak przyznaje sam Urząd Pracy: "Wpływ na to zjawisko na trudna sytuacja na lokalnym rynku pracy oraz wzrastające koszty utrzymania rodziny". (...)

Prawo o cudzoziemcach dyskryminuje w Niemczech pracowników pochodzących z innych krajów. Swobodne poruszanie się po niemieckim rynku pracy jest dla nich niemożliwe, jedyne co pozostaje, to decydowanie się na te prace, których nikt inny nie chce wykonywać. Celowe przyznanie pracownikom-cudzoziemcom słabszej pozycji i stworzenie tym samym stosunku zależności od pracodawcy powodują, iż pracownicy ci nie stawiają żądań, pracują za mniejsze wynagrodzenie i godzą się na ciężkie warunki pracy, nie myśląc o sprzeciwie. Ich sytuacja jest wykorzystywana w celu pogorszenia warunków pracy obowiązujących wszystkich pracowników. Z drugiej strony związki zawodowe nie są zainteresowane zrzeszaniem i mobilizowaniem pracowników zatrudnionych sezonowo. (...)

Europa bez granic, ale podzielona

Jak wykazują badania CBOS, ponad połowa bezrobotnych z Polski skłonna jest podjąć pracę za granicą. Napór ponad 1,5 miliona poszukujących pracy Polaków na europejski rynek pracy spędza sen z powiek zachodnim związkowcom. Analizując statystyki widać wyraźnie różnice pomiędzy "starymi" 15 krajami Unii Europejskiej, jej nowymi członkami i państwami oczekującymi w "kolejce" do przyjęcia. Średni poziom bezrobocia w UE wynosił w 2002 roku 8,1 proc. W większości nowo przyjętych państw poziom bezrobocia jest wyższy, zwłaszcza w Polsce i Słowacji. Alokacja zakładów z Zachodu na Wschód i przypływ taniej siły roboczej ze Wschodu na Zachód ujednolica standardy pracy i płacy równając je w dół - do wymagań pracowników-emigrantów. Powoduje to na Zachodzie wzrost nastrojów ksenofobicznych z jednej strony (np. sukces w ostatnich wyborach samorządowych flamandzkiej partii nacjonalistycznej otwarcie postulującej zamknięcie granic), a z drugiej słychać nawoływanie do obrony europejskich standardów socjalnych poprzez rozciągnięcie ich na nowe kraje. Okazuje się jednak, że nie wystarcza tylko przyjąć rozwiązania legislacyjne, potrzebny jest odpowiedni poziom znajomości praw jakie przysługują pracownikom-emigrantom oraz świadomość konieczności zachowania solidarności między pracownikami.

(W artykule wykorzystałem materiały niemieckiego związku zawodowego Freie ArbeiterInnen-Union - FAU)

[skróty redakcji KZ]