18 czerwca 1998 roku w Turku odbyła się Ogólnopolska Konferencja ,,Węgiel Brunatny - sytuacja Ekonomiczna dnia dzisiejszego i przyszłość”.

Zorganizowana została przez Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego, Sekcję Krajową Górnictwa Węgla Brunatnego NSZZ ,,Solidarność” oraz Polskie Lobby Przemysłowe. Przedstawiciele różnych nurtów związków zawodowych, oraz grupa niezależnych ekspertów zrzeszonych w Polskim Lobby Przemysłowym zabiegając o utrzymanie każdego stanowiska pracy w kopalniach węgla brunatnego wypracowali uchwałę, której omówienie publikujemy. Sygnatariuszem uchwały jest również WZZ ,,Sierpień 80".

Węgiel brunatny jest jednym z głównych źródeł energii pierwotnej w Polsce, a elektrownie opalane węglem brunatnym są strategicznym elementem kompleksu paliwowo-energetycznego. Udział węgla brunatnego w produkcji energii elektrycznej ma znaczny rozmiar (38-43 % produkcji energii). Aktualny potencjał wydobywczy, kadrowy, istniejące zaplecze badawcze, projektowe, duże zasoby węgla brunatnego w energetyce udowodniły, że jest to paliwo strategiczne, gwarantujące bezpieczeństwo energetyczne państwa, sprzyjające konkurencyjności polskiej produkcji. Czynnikiem przesądzającym o rosnącym udziale energii z węgla brunatnego jest głównie kryterium opłacalności mierzone kosztem pozyskania energii pierwotnej. Stąd jego udział w produkcji energii elektrycznej na poziomie 40-45% powinien być zwiększony.

W latach 1991- 1996 przy zaopatrzeniowych cenach światowych energia elektryczna z węgla brunatnego w elektrowniach stanowiła około 50% średniej krajowej ceny sprzedaży a jednostkowa cena ciepła węglu brunatnym w USD/GJ była dwukrotnie niższa z węgla kamiennego. Świadczy to o wysokiej ekonomice stosowania węgla brunatnego w energetyce, a jednocześnie nieuzasadnionym ograniczaniu cen tego paliwa i w efekcie pogarszania rentowności jego wydobycia.

Uczestnicy spotkania zwrócili uwagę na potrzebę określenia docelowego - na okres 25 lat- kształtu górnictwa węgla brunatnego jako części podsektora energetycznego w polskim kompleksie paliwowo-energetycznym. Program rozwoju tej branży powinien być zsynchronizowany z programem rozwoju elektroenergetyki. Perspektywa rozwoju tej branży wiąże się z utrzymaniem wydobycia w istniejących kopalniach. Niezbędne jest pilne podjęcie przedsięwzięć zmierzających do wydłużenia okresu eksploatacji kopalń i współpracujących z nimi elektrowni przez przygotowanie nowych zasobów węgla brunatnego w złożach satelitarnych zalegających wokół czynnych kopalń.

Zbyt niskie ceny węgla brunatnego są główną przyczyną spadku rentowności kopalń, co stoi w dużej dysproporcji z efektami wytwórców energii z tego węgla, szczególnie przedsiębiorstw dystrybucji.

Sytuacja ta przypomina- zdaniem uczestników spotkania- sytuację węgla kamiennego sprzed kilku lat. W latach 1991 1997 ceny zbytu węgla brunatnego ustalane przez Centrum Ministerstwo, były niższe od inflacji. Dynamika wzrostu cen węgla brunatnego w tym okresie wynosiła 369% a inflacja 450%. Stanowienie cen węgla brunatnego nie może się odbywać pod dyktat Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A. Rada ds. Cen transferowych, a w przyszłości URE, w sektorze elektroenergetycznym nie powinna przez swe decyzje narzucać cen będących w konsekwencji dobijaniem kopalń. Ceny węgla nie mogą być niższe niż koszty. Koszty te muszą odzwierciedlać prawidłowo oszacowany w kopalniach majątek, uwzględniać koszt rozwoju kopalń i zapewniać zysk. Najlepszym rozwiązaniem będzie przyjęcie zasady kosztów ciągnionych. Wówczas uzasadnione koszty ponoszone w kolejnych etapach pozyskania i przetwórstwa węgla brunatnego określają koszt pozyskania produktu finalnego tzn. Energii.

Kolejną istotną kwestią na jaką zebrani zwrócili uwagę były opłaty i podatki. Obecny udział ubezpieczeń i podatków w kosztach wydobycia wynosi około 20% i ma tendencje wzrostowe. Zmiany wymaga system finansowania nowych inwestycji. Potrzebne jest stworzenie warunków do akumulacji własnych środków finansowych na rozwój sektora. W stosunku do kopalń węgla brunatnego powinna być stosowana proinwestycyjna polityka podatkowa.

Zebrani za wielki błąd w planowaniu strategicznym uznali programowanie rozwoju podsystemu wytwórczego energii elektrycznej na bazie importowanego gazu ziemnego z Rosji, co znajduje swój wyraz w programie ,,EROPROG 1997" - kosztem likwidacji dużej części mocy w 2010 roku pracującej na najtańszym paliwie -węglu brunatnym.

Uczestnicy spotkania wyrazili też wielkie zaniepokojenie negocjowanymi w Paryżu w ramach OECD Wielostronnym Porozumieniu Inwestycyjnym (MAI), które ma obowiązywać także Polskę. Wiele wskazuje na to, że ten układ zapewni ogromną władzę i wpływy wielkim ponadnarodowym koncernom, przejmującym w ramach prywatyzacji kapitałowej przedsiębiorstwa o charakterze strategicznym. Negocjowane porozumienie ograniczy też prawa związkowe. Jak dotąd negocjacje w sprawie Wielostronnego Porozumienia Inwestycyjnego toczą się w tajemnicy przed opinią publiczną (pisaliśmy o tym w poprzednich numerach KZ). Zażądano aby polskie społeczeństwo było szeroko informowane o ich przebiegu, a wszelkie decyzje Polski dotyczące tego porozumienia leżały w kompetencji parlamentu.

Na zakończenie uchwały zaapelowano o niezwłoczne podjęcie decyzji rozwiązujących problem cen węgla brunatnego.