W latach 50. produkcja węgla kamiennego siedmiu państw należących dzisiaj do Unii Europejskiej wynosiła 470 mln ton. Obecnie węgiel wydobywany jest tylko w czterech krajach (nie licząc państw kandydujących) i to na niewielką skalę - łącznie ok. 70 mln ton rocznie.

Górnictwo było niegdyś motorem europejskiej gospodarki, wszak to Wspólnota Węgla i Stali była zalążkiem Unii Europejskiej. W najlepszych latach w kopalniach pracowało 1 mln 250 tys. ludzi. Z uwagi na coraz wyższe koszty produkcji, konkurencję węgla importowanego oraz alternatywnych źródeł energii, takich jak gaz czy ropa naftowa, przemysł węglowy Wspólnoty Europejskiej zaczął chylić się ku upadkowi. Ostatnią kopalnię węgla kamiennego zamknięto w Holandii w 1974 r., w Belgii w 1992 r. Po zakończeniu działalności przemysłu węglowego w Portugalii w 1994 r. obecnie tylko cztery kraje Unii Europejskiej nadal produkują węgiel - Niemcy, Wielka Brytania, Hiszpania oraz Francja, przy czym Francuzi jeszcze tylko przez rok będą wydobywać węgiel. Plan modernizacji, racjonalizacji i restrukturyzacji przekazany Komisji Europejskiej przez rząd francuski w 1994 r. zakłada likwidację wszystkich kopalń węgla kamiennego we Francji do 2005 r.

We Francji produkcja węgla skoncentrowana jest obecnie w zagłębiu węglowym Lorraine, gdzie działają dwie kopalnie oraz w zagłębiu Centre Midi, gdzie czynna jest tylko jedna kopalnia głębinowa. Wydobywają one łącznie ok. 1,4 mln ton rocznie. Obecnie przemysł węglowy zatrudnia ponad 6 tys. pracowników, w tym ok. 2,5 tys. pracowników dołowych.

Jednak bez wsparcia finansowego ze strony państwa, działalność górnictwa we Francji byłaby praktycznie niemożliwa, bowiem koszt produkcji jednej tony jest kilkakrotnie wyższy niż cena rynkowa tego surowca.

Pomoc państwa, w wysokości ponad 1 mld euro (przeliczając na tonę węgla wynosi ponad 450 euro!), wykorzystywana jest na: ograniczenie zdolności produkcyjnych górnictwa, pokrycie strat operacyjnych kopalń, świadczenia socjalne dla górników odchodzących z kopalń, usuwanie skutków eksploatacji górniczej.

Jednak bez pomocy publicznej w każdym z wymienionych państw działalność górnictwa byłaby niemożliwa. Pomoc publiczna ze strony państwa jest jednak możliwa po wcześniejszym jej zaakceptowaniu przez Komisję Europejską. Reguły pomocy publicznej określa Rozporządzenie Rady Unii nr 1407/2002 z 23 lipca 2002 r., które przedłuża możliwość stosowania pomocy publicznej zawarte w Decyzji 3632/93/EWWiS dla kopalń przeznaczonych do likwidacji do roku 2007, a dla kopalń przewidzianych do dalszej działalności - w ramach utrzymania dostępu do zasobów węgla - do 2010 r.

Podobnie jak we Francji, rząd hiszpański wspiera własny przemysł węglowy kwotą 1 mld euro rocznie. Z tym, że wspiera on 52 prywatne (poza jednym) przedsiębiorstwa, zatrudniające łącznie ponad 14 tys. osób, które wydobywają rocznie ok. 14,5 mln ton węgla.

Jeszcze do niedawna pomocy publicznej na bieżącą działalność pozbawieni byli brytyjscy producenci węgla. Jedynym wyjątkiem była pomoc na tzw. odziedziczone zobowiązania dla byłych górników, czy też usuwanie dawniej powstałych szkód górniczych.

Jednak w 2000 r. rząd brytyjski zwrócił się do Komisji Europejskiej, a ta zatwierdziła pomoc dla górnictwa w wysokości 142,9 mln na 2000 r. i 81,3 mln euro do lipca 2002 r. na bieżącą działalność niektórych kopalń, które są perspektywiczne, ale przeżywają okresowe trudności w wyniku niskich cen na rynku.

Po okresie stałego spadku produkcji w Zjednoczonym Królestwie w 2001 r. nastąpił jej wzrost o 900 tys. ton do poziomu 31,5 mln ton. W 2002 r. nastąpił wzrost o dalsze 1,8 mln ton. Produkcja wzrosła zarówno w kopalniach odkrywkowych, jak i głębinowych.

Mało tego, jeden z prywatnych producentów (w 1995 roku zakończyła się prywatyzacja brytyjskiego górnictwa) zwrócił się do rządu brytyjskiego o dotację na wznowienie produkcji w uśpionej kopalni "Hatfield", na północy Anglii. Rząd brytyjski przychylił się pozytywnie do wniosku i wystąpił do Komisji Europejskiej o zgodę na przekazanie spółce Mr RJ Budge dotacji w wysokości 12 mln funtów.

Największym obok Wielkiej Brytanii producentem węgla w Unii są Niemcy. Obecnie przemysł węglowy skoncentrowany jest w dwóch zagłębiach Ruhry i Saary.

Proces restrukturyzacji w górnictwie węglowym rozpoczęty został w 1968 r. z chwilą przyjęcia tzw. ustawy węglowej i utworzenia koncernu Ruhrkohle AG.

Po utworzeniu RAG podpisano kontrakt z hutami tzw. Huettenvertrag zapewniający, że cały popyt hut na węgiel zostanie pokryty przez niemiecki węgiel koksujący. Kontrakt ten obowiązywał do roku 2000. Różnica ceny pomiędzy węglem światowym a niemieckim była w 2/3 pokrywana przez rząd federalny, a w 1/3 przez rząd landu Nadrenii Północnej-Westfalii.

W roku 1980 RAG podpisał z ciepłowniami kontrakt Jahrhundervertrag zapewniający, że duża część popytu na węgiel energetyczny będzie zaspokajana przez węgiel niemiecki. Różnice cen pomiędzy węglem niemieckim a światowym niwelowane były z funduszu generowanego przede wszystkim z Kohlenpfennig, co oznaczało nałożenie dodatkowego podatku na rachunki za energię w wysokości 8,5 proc. Kontrakt ten wygasł w 1997 r., a na jego miejsce stworzono system stałych dotacji przekazywanych corocznie producentom węgla na restrukturyzację.

13 marca 1997 r. podpisano porozumienie o przyszłości niemieckiego przemysłu węglowego pomiędzy rządem federalnym, rządami landów Północnej Nadrenii-Westfalii i Saary oraz związkami zawodowym i producentami węgla. Z porozumienia tego wynika, iż roczna pomoc państwa dla sektora węglowego wynosząca 3,5 mld euro będzie redukowana progresywnie i wyniesie w 2005 r. około 2,2 mld euro.

Zgodnie z tym planem do 2005 r. produkcja ma być zmniejszona do 25 mln ton rocznie, a zatrudnienie zmniejszy się odpowiednio do 36 tys. osób.

Pomoc państwa wykorzystywana jest głównie na: pokrycie różnicy pomiędzy kosztami produkcji i swobodnie ustalaną ceną zbytu - co stanowi subwencje do produkcji węgla kamiennego, ograniczenie zdolności produkcyjnych górnictwa, świadczenia socjalne dla górników odchodzących z kopalń w efekcie restrukturyzacji, świadczenia z tytułu uprawnień do deputatu węglowego, usuwanie skutków eksploatacji górniczej.