Polskie Lobby Przemysłowe, (...) pragnie wyrazić swój pogląd w tak kluczowej dziedzinie, jak gospodarka paliwowo-energetyczna, będąca w każdym państwie w centrum zainteresowania i odpowiedzialności rządów.

Bezpieczeństwo i ekonomia w tej gałęzi gospodarki są bowiem gwarantem suwerenności.

Zespół ekspertów, składający się z 19 członków pod przewodnictwem prof. dr. hab. Romana Neya - Przewodniczącego Komitetu Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN, reprezentujących fachowe środowisko naukowe, instytucje państwowe i stowarzyszenia społeczne, po raz pierwszy od 13 lat zaprezentował swoje opracowanie imiennie, a nie anonimowo, jak to miało miejsce w przypadku wielu tego rodzaju opracowań. "Opracowanie" ilustruje, uzasadnia i generalnie potwierdza stanowisko zajmowane przez Polskie Lobby Przemysłowe w okresie 10-lecia jego istnienia, a mianowicie to, że nie górnictwo węgla kamiennego generuje straty, sięgające aktualnie ponad 20 mld zł, lecz bezmyślność i absurdalna polityka elit rządzących, prowadzona od 1990 r. w odniesieniu do tego kluczowego sektora gospodarczego. Na tę szkodliwą politykę w odniesieniu do górnictwa węgla kamiennego, która w rezultacie - poprzez budżet - przenosi się na całą gospodarkę, miały i mają nadal wpływ następujące czynniki.

1. Polityka finansowa w sferze kredytów, niezbędnych dla modernizacji, odtwarzania frontu eksploatacyjnego, zakupu maszyn i urządzeń, co w praktyce oznacza płacenie bankom 60-70% haraczu w postaci odsetek.

2. Koszty eksploatacyjne węgla obarczone są ponad 20-toma podatkami, nie spotykanymi ani w takim zakresie, ani w wysokości (np. VAT - 22%) w krajach, gdzie węgiel stanowi podstawę bilansu energetycznego i przedmiot eksportu.

3. Koszty transportu w Polsce kolejami- PKP pomiędzy stacjami nadawczymi i odbiorczymi 1 tony węgla kamiennego, np. pomiędzy Rybnikiem a Słupskiem (612 km) wynoszą 73,36 zł, co stanowi ok. 40-50% w stosunku do kosztu wydobycia i wskaźnik 145 dla ceny - 154,68 zł/t dla miałów w klasie 22/22/08. Koszty te są negatywnym ewenementem nie tylko w Europie, ale w skali światowej.

4. Krajowy rynek węgla kamiennego to stworzona przez poszczególne rządy po 1990 roku anarchia i system układów mafijno-handlowych, gdzie nie są przestrzegane podstawowe rynkowe zasady handlu węglem. Np. za sortyment opałowy - orzech - w cenie 265 zł/t loco kopalnia, prywatny sprzedawca w Białymstoku pobiera 600 zł. A przecież tego węgla nie kupują baroni partyjni, lecz, najuboższa część społeczeństwa. W ten sposób zyski ze sprzedaży węgla w zdecydowanym stopniu czerpią dealerzy, a nie kopalnie. Tak wysokie ceny węgla powodują rezygnację z użytkowania tego paliwa. Uporządkowanie krajowego rynku węgla kamiennego jest zatem pilną potrzebą. Jest niezbędne wprowadzenie rozwiązań systemowych w tak istotnej dla górnictwa i dla społeczeństwa sprawie.

5. Na rynku krajowym ceny węgla powinny być oparte o ceny parytetu importowego. Taka zasada obowiązuje w Unii Europejskiej, a także wynika z zapisów kolejnych programów restrukturyzacyjnych górnictwa. W tym miejscu należy zacytować decyzję nr DD1-27/98 z 11 maja 1998 r. Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta: "Konkurencja zawsze działa… w kierunku obniżenia stopy zysku, aż do dolnej granicy tej stopy. Dlatego trudno mówić o konkurencji w sytuacji, kiedy Rząd, kierując się przesłankami społeczno-politycznymi, ustala zasady sprzedaży określonego dobra poniżej kosztów jego wytworzenia".

Przy obecnej polityce cenowej, górnictwo swoim kosztem (a właściwie stratami) finansuje wszystkich użytkowników węgla. Analizy wykonane w Instytucie Gospodarki Surowcami i Energią PAN w Krakowie pokazują, że tylko na sprzedaży miałów energetycznych górnictwo traci rocznie od 0,5 mld zł do ponad 2 mld zł ( w zależności od roku analizy).

W trybie pilnym winny być przeprowadzone analizy rentowności kopalń uwzględniające - w przychodach ze sprzedaży węgla - ceny na poziomie parytetu importowego. Należy podkreślić, że osiągnięcie cen parytetu importowego przewidywały wszystkie programy restrukturyzacji górnictwa. Pierwszy program wręcz stwierdzał, że "uzyskanie perspektywicznej rentowności kopalń węgla kamiennego jest możliwe pod warunkiem ukształtowania cen zbytu węgla w warunkach cen węgla importowanego". Tych zapisów programowych nie wprowadzono do praktyki obrotu węglem.

Stwierdza się, że wykazywana obecnie rentowność kopalń, przy rachunku opartym na uzyskanych w rzeczywistości cenach zbytu i na tzw. jednostkowych kosztach sprzedanego węgla, jest błędna metodologicznie i nie może być podstawą decyzji o likwidacji poszczególnych kopalń, źle wypadających przy takim rachunku.

6. Wspomniane "Opracowanie" 19 ekspertów wskazuje na kapitalne znaczenie opracowywania kompleksowego bilansu paliwowo-energetycznego dla okresów przyszłych do 2030 r., obejmującego ilościowo wszystkie nośniki energii pierwotnej, a nie tylko węgiel kamienny - który stanowi ok. 50% - oraz pełny rachunek ekonomiczny.

Na konieczność prowadzenia takich prac - na co wielokrotnie zwracaliśmy uwagę w opiniach Polskiego Lobby Przemysłowego - wskazują zmieniające się uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne (Europa i świat), które mają istotny wpływ na wielkość użycia, oraz na ekonomię. Stawiamy po raz kolejny wniosek o powołanie takiego ośrodka w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej.

Na potrzebę prowadzenia prac analitycznych nad ekonomią bilansu energetycznego wskazują ceny (grudzień 2002) płacone w Polsce za poszczególne nośniki energii:

w gospodarstwach domowych za 1GJ:

gaz ziemny - 43,19 PLN

lekki olej opałowy - 43,74 PLN

węgiel kamienny - 16,89 PLN

w przemyśle

- średnie przedsiębiorstwa:

gaz ziemny - 23,00 PLN

lekki olej opałowy - 33,08 PLN

węgiel kamienny - 6,91 PLN

(dla energetyki 6,41)

W tym miejscu należy podkreślić ogromny postęp w technologii spalenia węgla i to we wszystkich sektorach gospodarczych, co ma istotny wpływ na koszty pozyskania jednostki ciepła, jak i ochronę środowiska. Sprawa ta jest na tyle ważna i pilna (bezpieczeństwo i ekonomia), gdyż są w Polsce środowiska energetyczne i polityczne mające wpływ na elity decyzyjne, które forsują zużycie gazu ziemnego z importu do produkcji energii elektrycznej i ciepła, pomimo wynikających z tego ewidentnych strat dla polskiej gospodarki.

7. Zespół w "Opracowaniu" stwierdza, że obecna klasyfikacja kopalń na rentowne i nierentowne nie odpowiada unijnym standardom obliczeniowym i należy wstrzymać się z decyzjami dotyczącymi likwidacji kopalń do czasu przeprowadzenia stosownych analiz.

8. Specjalnego studium wymaga problem eksportu polskiego węgla, jego opłacalności w kontekście wejścia Polski do Unii Europejskiej, kiedy polski węgiel na wspólnotowym rynku nie będzie traktowany jako węgiel importowany. Polski węgiel - przy stale wzrastającym zapotrzebowaniu na to paliwo w krajach Unii oraz w świecie - może odgrywać istotną rolę, utrzymując wydobycie w Polsce na odpowiednim poziomie, unikając w ten sposób niepotrzebnego zlikwidowania części kopalń, które będą mogły funkcjonować w ramach programu racjonalnego wydobycia węgla na potrzeby krajowe i kontrahentów zagranicznych.

9. "Opracowanie" ekspertów pozwala na stwierdzenie, że informacje medialne sterowane przez elity rządzące o konieczności likwidacji polskiego górnictwa, ze względu na jego nieopłacalność, ogromne dopłaty obciążające budżet państwa, a więc całe społeczeństwo - są nieprawdziwe i mają na celu ukrywanie ignorancji, nieudolności oraz wręcz szkodliwego działania na rzecz górnictwa, a co za tym idzie całego społeczeństwa.

10. W świetle powyższych danych przyjmowanie Ustawy - projekt po posiedzeniu KRM z dnia 02.09.2003 - nie znajduje merytorycznego uzasadnienia. Nie znajduje również uzasadnienia decyzja rządu o postawieniu w stan likwidacji kopalń: Centrum, Bytom II, Polska - Wirek i Bolesław Śmiały.

Zdaniem Polskiego Lobby Przemysłowego kryzys, z jakim mamy do czynienia w obszarze gospodarki paliwowo-energetycznej, w aspekcie perspektywicznym wymaga radykalnych zmian w elitach decyzyjnych oraz wypracowania systemowych rozwiązań na wzór krajów Unii Europejskiej. "Opracowanie" Zespołu ekspertów nakreśliło program działań, których realizacja warunkuje podjęcie Uchwały o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego.

Warszawa, wrzesień 2003r.